Leden:



Wachtwoord vergeten?
Registreren
Actueel:

Jarig:
> Roue Verveer wordt vandaag 46
> Robert Derksen wordt vandaag 38
 
 
'Fout' en 'goed' oorlogscabaret samen in cd-box.
Het Theaterinstituut Nederland komt in mei met een box van vier cd's met lichte muziek en cabaret uit de oorlogsjaren. Het 'goede' cabaret De Watergeus van Radio Oranje in Londen vult een van de cd's, maar het 'foute' van Zondagmiddagcabaret van Paulus de Ruiter (Jacques van Tol) ook.

De andere twee cd's bevatten liedjes die de moed erin moesten houden en hebben als titel: Koppen op! In de oorlogsjaren werden enorm veel Nederlandse liedjes gemaakt, doordat veel buitenlands repertoire verboden was.

Het TIN heeft de geschiedenis van het theater in de oorlog de afgelopen twee jaar onderzocht. Het laat in het Theatermuseum al tot 9 januari volgend jaar zien welke theateractiviteiten er tijdens bezetting door Nederlanders werden gemaakt. Behalve de cd-box en een begeleidend boekje verschijnt in deze herdenkingsperiode ook nog eens de publicatie Spelen onder spanning.

De Nederlandsche Omroep, die in 1941 de leiding over de radio definitief overnam, nodigde de zeer getalenteerde liedjesmaker Jacques van Tol al snel uit om een cabaret te maken 'in de geest van de nieuwe orde'. Van Tol was in 1939 al lid van de NSB geworden, volgens zijn eigen zeggen van na de oorlog omdat 'dit de enige partij was die ernstige pogingen scheen te willen doen om de slechte toestanden in mijn vak te verbeteren'. De latere Kultuurkamer, waarvan artiesten een soort werkvergunning moesten hebben, werd ook inderdaad gepropageerd als middel tegen beunhazerij in het artiestenvak. Joden werden echter, hoe vakkundig ook, evenzeer uitgesloten.

Van Tol ging aan de slag met de samenstelling van een cabaret, maar goede artiesten waren wel wijzer. ,,Velen hadden er geen bezwaar tegen om mee te werken aan de 'neutale' uitzendingen van radioproducers als Willy van Hemert en Wim Ibo, hoewel ook die in de programmaschema's ingekneld stonden tussen de rubriekjes van foute organisaties als Frontzorg en de SS. Meewerken aan echte politiek satire van nazistische snit zou echter gelijk staan aan politieke zelfmoord'', aldus de tekst bij de box.

Het nieuwe cabaret was echter een kans voor onder anderen Ceesje Speenhoff en Piet Rienks, zeer matige artiesten maar enthousiaste medestanders van de NSB. ,,Ze hadden zich bij de partijleiding beklaagd over het feit dat ze in de angstvallig neutraal gebleven toneelwereld met de nek werden aangekeken.'' In het Zondagmiddagcabaret van Paulus de Ruiter hadden ze voortaan elke week een Snip en Snap-achtig nummer als Keuvel (Rienks) en Klessebes (Speenhoff). Klessebes oogstte applaus bij het gelijkgestemde publiek met bijvoorbeeld de bewering dat het beter was met de NSB'ers vrede te hebben, dan bevrijd te worden 'als we allang op het kerkhof liggen'.

Dat publiek luisterde ook met instemming naar een nummer als 'Dat heeft de NSB gedaan', een door Bert Tummers uitgevoerde parodie over Nederlanders die de NSB de schuld gaven van om het even wat.

Volgens het TIN is het niet goed vast te stellen wat de invloed is geweest van het Zondagmiddagcabaret: ,,Er zijn geen gevallen van anti's die zich na het beluisteren van een lied of een sketch tot het nationaal-socialisme zouden hebben bekeerd. Wat wel vaststaat is dat er veel naar werd geluisterd - ook door mensen die niet aan de foute kant stonden.''

Radio Oranje kwam op de idee voor een cabaret door de berichten dat er in Nederland anti-Duitse teksten werden gezonden op bestaande melodiën, schrijft het TIN. Radio Oranje-medewerker Loe de Jong vertelde later: ,,De staf van Radio Oranje ging er vanuit dat in bezet gebied bij wijze van spreken elke slagersjongen maandagochtend rond kon fietsen, dat onschuldige wijsje fluitend ten pleziere van allen die ook geluisterd hadden.'' En zo zond Radio Oranje bij voorbeeld op de melodie van Louis Davids' klassieker De Kleine Man over NSB-leider Anton Mussert: 'Die volksmisleider, sof-gouwleider van een kleine man''.

Het cabaret vanuit Londen sloeg in. Was het met de uitvoerenden aanvankelijk nog wat modderen, met de jonge Jetty Paerl, die uitgroeide tot een soort Nederlands antwoord op de Britse Vera Lynn, werd het stukken beter. Ook kon De Watergeus op diverse goede musici een beroep doen, onder wie de later wereldberoemd geworden, toen vaak voor de BBC werkende pianist George Shearing.
:: Meer info
Door:
Richard Zuidgeest

Gepubliceerd op:
24-04-05 - 09:09

Bron: anp


Alle rechten voorbehouden: © Copyrights Cabaretmagazine.nl 2003 - 2018
Disclaimer - Twitter - Facebook - Contact
customer service software technical support
Live Chat by Comm100